معرفی درختان پسته از نظر گلدهی و میوه دهی پسته

تولید محصول پسته در سال های اخیر به دلیل تقاضای زیاد و سودآوری آن برای کشاورزان گسترش یافته است. تولید آن به یک صنعت جهانی تبدیل شده است، با طیف گسترده ای از انواع و تکنیک های کشت. انتخاب نوع پسته مناسب با محل ضروری است، زیرا هر نوع خاک و آب و هوا برای یک رقم خاص مناسب است. توصیه می‌شود کشاورزان قبل از انتخاب نوع پسته به‌خوبی آگاه باشند تا از تناسب واریته انتخابی با شرایط منطقه کشت آن‌ها اطمینان حاصل کنند.

شرایط آب و هوایی برای رشد درختان پسته

پسته برای رشد به تابستان گرم و طولانی نیاز دارد در تابستان دمای 45 درجه سانتیگراد و در زمستان تا منفی 20 درجه سانتیگراد را تحمل می‌کند. پسته به سرمای دیررس بهاره حساس است همچنین اگر در زمان تشکیل میوه یا گرمای شدید مواجه شود سقط جنین و پوکی در آن زیاد می‌شود. در زمان گرده افشانی وجود بادهای ملایم به تولید محصول بیشتر کمک میکند. بارندگی در زمان گرده افشانی برای تشکیل میوه و یک ماه قبل از برداشت به دلیل افزایش بیماری مضر است. کاشت پسته در مناطق دارای رطوبت هوای بالاتر از 70 درصد مانند مناطق شمالی و ساحلی جنوب توصیه نمی‌شود. زیرا رطوبت بالا در زمان گرده افشانی باعث کاهش تشکیل میوه شده و در دوره رشد میوه باعث ایجاد بیماری های قارچی می‌شود.

ارقام مهم پسته در کشور و ویژگی های آن

پسته اکبری

بالاترین ارزش اقتصادی را دارد حالت میوه ها به صورت بادامی و کشیده است و این رقم دارای رشد رویشی زیاد با برگهای متراکم سطح وسیع و محصل زیاد است.

پسته کله قوچی

دارای میوه درشت و عملکرد خوب است و به کمبود تغذیه حساس می‌باشد. این رقم زودگل و به سرمای دیررس بهاره هم حساس است. زمان برداشت میوه مهر ماه و از ارقام دیررس است.

پسته اوحدی یا فندقی

با بسیاری از مناطق پسته کاری کشور سازگار است اندازه میوه متوسط است و اوایل شهریور قابل برداشت بوده و از ارقام زودرس محسوب می‌شود.

پایه های درختان پسته

1. اغلب پایه های درختان پسته کشور بذری هستند و نسبت به تنش  های  آبی و شوری دارای مقاومت خوبی هستند. در شوری خاک بالای 18 دسی زیمنس بر متر اکثر ارقام پسته از بین می‌روند. درخت پسته تنش خشکی را بهتر از شوری تحمل می‌کند.
2. پایه پسته چاتلانقوش(بنه) مقاوم ترین پایه پسته نسبت به تنش خشکی است. البته میزان مقاومت به تنش های شوری در پایه های پسته متفاوت است. بهتر است در مناطق با خاکهای شور از پایه بادامی زرند استفاده شود.
3. بیشترین عملکرد پایه پسته مربوط به پایه پسته بادامی و کمترین عملکرد مربوط به پایه پسته بنه است. ترکیب پایه بادامی و پیوندک احمدآقایی بالاترین عملکرد و پیوندک کله قوچی روی بادامی پایین ترین عملکرد را دارد.
4. پیوندک احمد آقایی کمترین درصد پوکی و دهان بستگی را دارد. پایه بادامی دارای رشد قطری و ارتفاع زیاد است.
5. پایه سرخس کمترین تاثیر را در خندانی و پایه بنه تاثیر متوسطی دارد. پایه های بنه و آتلانتیکا دارای بیشترین زود خندانی و پایه سرخس و پسته اهلی دارای کمترین میزان زودخندانی هستند. پسته اهلی کمترین ابتلا به آفلاتوکسین را دارد.
6. در سالهای اخیر پایه‌هایی به نام PGI ،UCBI  و PGII معرفی شده‌اند که هیبرید بین گونه آتلانتیکا و اینتگریما هستند. برای مثال پایه UCBI " با توجه به" صفات مثبت زیادی مانند پررشدی، مقاومت به پژمردگی ورتیسیلیومی بالاترین محصول تجمعی در سالهای اول و مقاومت نسبتا خوبی نسبت به شوری دارند. پایه UCBI در دماهای منفی 11 تا منفی 15 خسارتی ندیدند در حالی که پایه PGI حدود 41 درصد خسارت دیدند.

گلدهی و میوه دهی درختان پسته

درختان پسته دارای گل های نر و ماده روی پایه های مجزا هستند که روی شاخه های یکساله تشکیل می‌شوند. از نظر شهد گلها برای حشرات جذابیتی نداشته و بوسیله باد گرده افشانی می‌کنند. بیشتر گلها روی انتهای شاخه های جانبی نزدیک به انتها تشکیل می‌شوند. انتخاب ارقام گرده دهنده باید طوری باشد که با زمان گلدهی ارقام ماده همپوشانی داشته باشد و 2 تا 3 روز بعد از گلدهی ماده باشد. بیشترین درصد تشکیل میوه در پسته همزمان با روز اول تا دوم تمام گل است و هر چه از روز تمام گل فاصله می‌گیرد درصد تشکیل میوه کمتر می‌شود.

ارقام ماده پسته از نظر زمان گلدهی به سه دسته تقسیم می‌شوند:

1. ارقام زودرس: کله قوچی، ممتاز، سفید پسته نوق
2. ارقام متوسط گل: احمدآقایی، اوحدی، بادامی زرند
3. ارقام دیرگل: اکبری، شاهپسند، خنجری دامغان

پوکی مغز در پسته

در رقم پسته کرمان از کل میوه هایی که گرده افشانی شده اند حدود 24 درصد در اثر سقط جنین پوک می‌شوند. جوانه‌های گل روی شاخه‌های رشد فصل جاری تولید می‌شوند و گلدهی و تشكیل میوه روی شاخه‌های یك‌ساله انجام می‌شود. به عبارتی گل انگیزی و اختصاصی شدن جوانه‌های گل، در سال قبل از گلدهی انجام می‌شود. تشکیل گل‌آذین در محور برگ و تشکیل سرآغازه گل برای محصول سال آینده در اواسط فروردین تا اوایل اردیبهشت صورت می‌گیرد. جوانه‌های گل بزرگتر از جوانه‌های رویشی هستند و نوك آنها انحنای بیشتری دارد كه در شرایط عادی به راحتی قابل تشخیص است.

نیاز سرمایی در درختان پسته چقدر است؟

نیاز سرمایی یکی از عوامل محیطی مهم و مورد نیاز برای رشد و توسعه جوانه های گل است. ارقام مختلف نیازهای سرمایی متفاوتی بر اساس ساعات دارند. نیاز سرمایی پسته بین 600 تا 1200 ساعت دمای کمتر از 7 درجه سانتیگراد متفاوت است. در سالهایی که این نیاز به اندازه کافی تامین نشود جوانه های گل نامنظم و با تاخیر باز می‌شوند. همچنین در سالهایی که نیاز سرمایی  به اندازه کافی تامین نشود برگها به صورت 2 و 4 برگچه ای و غیرعادی ظاهر می‌شوند. رعایت نکات علمی و فنی در انتخاب محل احداث باغ پسته شرط اصلی در جلوگیری از بروز این مشکل است. چنانچه نیاز سرمایی در مناطقی مرتفع نشود، می‌توان از سیانامید هیدروژن و اسید جیبرلیک برای رفع خواب جوانه و همچنین جلوگیری از به تأخیر افتادن شکوفایی جوانه‌ها استفاده نمود.

دایکوگامی در پسته

یکی از عوامل مهم در کاهش تشکیل میوه پسته نا همزمان رسی گلهای نر و ماده در درختان نر و ماده پسته است. برای داشتن گرده افشانی کافی و مناسب ارقام نر و ماده باید از نظر گلدهی همپوشانی داشته باشند. گلدهی ارقام نر 5 تا 7 روز زودتر از ارقام ماده اتفاق می‌افتد و طول دوره گرده افشانی ارقام نر 3 تا 12 روز میباشد. گلدهی ارقام ماده 7 تا 30 فروردین اتفاق می‌افتد البته این اعداد در مناطق و آب و هوای مختلف متفاوت است. یکی از روش های افزایش همپوشانی درختان پسته به تاخیر انداختن گلدهی درختان نر برای همزمانی گلدهی یا کاهش خطر سرمازدگی بهاره است.

از جمله راههای تاخیر انداختن گلدهی در درختان پسته:

• استفاده از پاکلوبوترازول در ارقام اوحدی 1 تا 4 روز تاخیر ایجاد کرد.
• محلولپاشی با اتفون  با غلظت بالا 1000 تا 1500 میلی گرم در لیتر
• محلولپاشی با آب از اوایل اسفند هر 6 روز یکبار گلدهی را 7 تا 10 روز به تاخیر می‌اندازد.

تسریع گلدهی درختان پسته

در طی دوره خواب محلولپاشی با ترکیب روغن معدنی+دی نیترو ارتوکروزول به عنوان ترکیب ضد رکود باعث گلدهی زودتر آنها می‌شود. زمان دقیق استفاده از این ماده اواخر بهمن ماه است البته استفاده در زمان نا مناسب باعث زودخندانی پسته می‌شود. روغن ولک هم شکوفایی گلها را 10 تا 14 روز جلو می اندازد که البته باعث افزایش خطر سرمازدگی می‌شود.

نقش روغن ولک در درختان پسته چیه؟

روغن ولک در سمپاشی زمستانه برای کنترل انواع کنه ها، شپشک ها، شته ها، کرم های جوانه خوار استفاده می‌شود. روغن ولک با انواعی از سموم قابل ترکیب است ولی با کاپتان یا سموم گوگردی مانند سولفور و آبامکتین قابل اختلاط نیست. قبل از سمپاشی باید روغن را با آب ولرم ترکیب کرد و در مخزن تانکر سمپاشی که تا نصف آب دارد ریخت. البته استفاده از روغن ولک زمستانه باعث تسریع گلدهی و افزایش کمیت و کیفیت پسته می‌شود. استفاده از روغن ولک و نیترات پتاسیم می‌تواند بر طرف کننده نیاز سرمایی هم باشد. استفاده از روغن ولک+بنزوات سدیم باعث افزایش وزن صد دانه و درصد خندانی می‌شود. استفاده از غلظت های بالای 3 درصد روغن ولک در ترکیب با نیترات پتاسیم به صورت محلولپاشی در بهمن ماه باعث افزایش غلظت نیتروژن و پتاسیم جوانه گل پسته می‌شود.

روغن ولک فقط برای کمک به القاء سرما، تأمین نیاز سرمایی و تکامل و تکوین جوانه گل استفاده نمی‌شود بلکه کاربرد آن در تکوین و تکامل جوانه رویشی یا همان جوانه‌های برگ نیز ضروری است. در صورت عدم تأمین نیاز سرمایی، برگها بدفرم، با شکلهای ناهنجار و غیرعادی و به صورت دو یا سه برگچهای خواهند بود که بر همه فرایندهای برگ در فصل رشد بعد موثر خواهد بود. از اینرو استفاده از ترکیباتی مانند روغن ولک برای درختان پسته هم در سال آور و هم ناآور ضروری است. غلظت بهینه روغن ولک برای تأمین نیاز سرمایی در رقم اکبری 40 در 1000  و برای سایر ارقام مانند احمدآقایی و کله قوچی 30 لیتر در 1000 لیتر آب توصیه شده است.

در مورد درختان پسته تا زمانی که 66 درصد نیاز سرمایی آن به صورت طبیعی تأمین نشده است، مصرف یا عدم مصرف روغن ولک تفاوتی ایجاد نمی‌کند. حساسیت این موضوع به گونه‌ای است که اگرچند روز قبل از رسیدن به این آستانه روغن پاشی انجام شود، موفقیت بدست نمی‌آید و محرکهای داخلی درخت واکنش مناسبی نشان نمی‌دهند. عدم تأمین نیاز سرمایی درختان پسته در ارقام با نیاز سرمایی بالا مانند اکبری و چروک، به معنای دیرگلدهی و باز نشدن در زمان مناسب برای دستیابی به حداکثر گرده افشانی ممکن است و ایده آل نیست. یکی از تیمارهایی که دیرگلدهی درختان پسته را تشدید می‌کند، ترکیبات کودی نیتروژنه هستند. کاربرد بیش ازحد و دیرهنگام آنها به هر شکلی در شرایط عدم تأمین سرمای زمستانه کافی، می‌تواند خسارت عدم تأمین سرما را تشدید کند.

این ترکیبات می‌توانند در آخر فصل و با مصرف زیاد، گل انگیزی سال بعد را متوقف و با مشکل مواجه کنند و این شرایط در سالهای با عدم تأمین سرمای کافی بحرانی تر خواهد بود. استفاده از نیترات پتاسیم روی پسته همانند خیلی از درختان میوه دیگر در شکستن خواب جوانه‌های رقم اوحدی که نیاز سرمایی بالایی دارد، موفقیت آمیز بوده است. در یونان، پاشیدن سیانامید هیدروژن (با غلظت 2-8 درصد) در دوره خواب درختان ماده، با تسریع گلدهی، موجب همپوشانی آنها با گلدهی درختان نر شده است. بهترین زمان پاشیدن، اواخر دی و اوایل بهمن گزارش شده است. تأثیر مثبت استعمال اسید جیبرلیک در دوره خواب روی درختان ماده به زودتر باز شدن آنها منجر شده است.

ویژگی روغن ولک با کیفیت

روغن ولک به صورت استاندارد حاوی 80 درصد پارافین، 18 درصد آب و 2 درصد امولسیفایر است. این روغن باید بوی پارافین بدهد. بوی پارافین مایع تقریبا شبیه نوع جامد آن است. البته برخی از تولیدکنندگان سودجو به جای پارافین خالص از گازوئیل جوشیده شده استفاده می‌کنند و برای از بین رفتن بوی گازوئیل گاهی از مواد خوشبو کننده استفاده می‌کنند. روغن ولک تقلبی کارایی خاصی روی آفات ندارد و بعد از چند سال باعث پیری و خشک شدن سریع درختان می‌شود. روغن ولک اصل شیری رنگ است و بعد از انحلال در آب به رنگ شیری در می‌آید.