از جهش تولید در دیمزارها تا پایداری تولید

معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی گفت: در طول پنج سال اجرای طرح جهش تولید در دیمزارها، تجربیات بسیار ارزشمندی در کشور کسب کردیم.

به گزارش گروه کشاورزی، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صداوسیما، مجید آنجفی معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی با تاکید بر کسب تجربیات ارزشمند در طول پنج سال اجرای طرح جهش تولید در دیمزارها، افزود: این طرح در ادامه و در تکمیل طرح‌های جهش تولید است؛ با این تفاوت که برای رسیدن به تناوب مناسب، تنوع محصولی را بیشتر کرده‌ایم.

مجید آنجفی با اشاره به تولید غلات که محصول ویژه‌ی طرح جهش تولید بود، گفت: علاوه بر آن، تولید حبوبات، گیاهان علوفه‌ای، گیاهان دارویی و دانه‌های روغنی نیز در دستور کار قرار گرفته و برنامه در یک دوره زمانی پنج‌ساله تدوین شده است.

معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی با اشاره بر اینکه، پایه تولید همچنان بر مزارع دیم استوار است تاکید کرد: با توجه به شرایط اقلیمی کشور و بحران منابع آبی، راه بسیار درست و دقیقی برای حفظ امنیت غذایی محسوب می‌شود،  به همین دلیل نام طرح را در پنج‌ساله دوم با مشورت کارشناسان به «پایداری تولید در دیمزارها» تغییر دادیم. وسعت اراضی تحت پوشش این طرح در پنج سال پیش‌رو حدود ۵ میلیون هکتار در ۲۵ استان کشور خواهد بود که قابلیت کشت دیم را دارند.

آنجفی ادامه داد: در سال گذشته، حدود ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار تن گندم فقط از اراضی دیم به دست آمد و حدود ۱ میلیون و ۲۰۰ هزار تن محصول دیگر (که بخش عمده آن حدود ۵۰۰ هزار تن گیاهان علوفه‌ای بود) تولید شد.

او در ادامه گفت: نکته جالب اینجاست که اگر همین میزان گیاهان علوفه‌ای را می‌خواستیم در اراضی آبی تولید کنیم، حدود ۶۰۰ میلیون مترمکعب آب مصرف می‌شد؛ بنابراین تولید این مقدار علوفه با استفاده از آب باران، صرفه‌جویی بزرگی در منابع آبی کشور رقم زد.

اجرای «آیش سبز» و بهره‌گیری از ظرفیت کارشناسان در استان‌ها

معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی در تشریح «آیش سبز»  گفت: این اصطلاح به این معناست که دیگر زمین را به‌صورت نکاشت و اصطلاحاً «آیش زرد» رها نکنیم، چرا که آیش رهاشده خودش فرسایش خاکی را به دنبال دارد.

آنجفی در ادامه به اهمیت رعایت تناوب و تاثیر آن بر افزایش محصولات اشاره کرد و گفت:  با تناوب درست گیاهان، سطح زیر کشت محصولات مشمول طرح افزایش می‌یابد؛ به این صورت که اراضی آیش را به اراضی با پوشش گیاهان تناوبی مناسب (مانند انواع کشت‌های علوفه‌ای که سطح جذب ریشه‌شان با غلات متفاوت است) تبدیل می‌کنیم که این امر به حاصلخیزی خاک و افزایش ماده آلی خاک کمک می‌کند.

 او افزود: متوسط یک‌سوم اراضی دیم کشور قابلیت آیش دارند که می‌توانیم این یک‌سوم را با «آیش سبز» به چرخه تولید بازگردانیم.برای اجرای این طرح، تقریباً ۳ هزار نفر کارشناس در کل کشور مشغول فعالیت، ترویج و آموزش چهره‌به‌چهره بهره‌برداران هستند و مجموعاً حدود ۳۲۵ هزار نفر بهره‌بردار اراضی دیم را تحت پوشش دارند.

آنجفی ادامه داد: استان‌های شاخص طرح، مناطق غربی و حاشیه‌های زاگرس مانند کردستان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، اردبیل، همدان، لرستان و ایلام هستند که از بارندگی مناسبی برای دیم‌کاری برخوردارند.

معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی تاکید کرد: اعتبارات پیش‌بینی‌شده برای اجرای طرح در سال زراعی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ حدود ۳ همت (هزار میلیارد تومان) نیاز است و کل هزینه‌کرد طرح در طول پنج سال حدود ۱۵ همت برآورد شده است؛ این در حالی است که فقط ارزش وزنی محصولات تولیدی در طول این پنج سال حدود ۶۵ همت خواهد بود که جدا از ارزش‌های جنبی نظیر ذخیره آب، اشتغال روستایی و امنیت غذایی است.

حمایت ستاد اجرایی فرمان امام و ضرورت پایداری بودجه

آنجفی در ادامه گفت: در سال‌های گذشته، ستاد اجرایی فرمان امام تأمین مالی طرح را بر عهده داشت. در سال زراعی گذشته به دلیل محدودیت‌های اعتباری، امکان پرداخت کامل اعتبار فراهم نشد، اما با ظرفیت‌های آموزشی، ترویجی و لجستیک وزارت جهاد کشاورزی نگذاشتیم هیچ وقفه‌ای در کار ایجاد شود و دستاورد‌های ارزشمندی به دست آمد.

معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی در ادامه با اشاره به جلسات کارگروه ملی مدیریت طرح گفت: این جلسات به صورت هفتگی در معاونت زراعت با همراهی دوستان ستاد برگزار می‌شود و امیدواریم این همکاری در پنج‌ساله دوم نیز با همان قدرت ادامه یابد تا دستاورد‌های آن کمک بزرگی به حفظ منابع آب و خاک کشور و تداوم امنیت غذایی بکند.

چالش اقلیم خشن، کشاورزی حفاظتی و ممنوعیت گاوآهن برگردان‌دار

معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی گفت: از میانگین عملکرد در هر هکتار دیمزار‌ها نباید کاملاً راضی باشیم، چرا که اقلیم بسیار خشنی داریم و نوسانات اقلیمی در کشور بالاست. اگر سرمایه‌گذاری متناسبی انجام شود، بسیاری از این عوارض قابل مدیریت است؛ از جمله تزریق ادوات کشاورزی حفاظتی، استفاده مرتب از بذر گواهی‌شده، محصولات بیولوژیک و کمک به رشد ریشه و افزایش ماده آلی خاک.

او ادامه داد: به دلیل مشکلات اقتصادی، کشاورز تمام کاه و کلش زمین را برداشت می‌کند و ماده آلی در خاک باقی نمی‌گذارد که نتیجه آن خاکی فاقد قابلیت تولید خواهد بود. بنابراین، رفتن به سمت کشت مستقیم، کشاورزی حفاظتی و استفاده از ادوات مناسب یک ضرورت است. از طرفی، استفاده از «گاوآهن‌های برگردان‌دار» که در سده‌های گذشته در اروپا (با بارندگی بالا) رایج شده‌اند، در دیمزار‌های کم‌باران ایران رطوبت اندک خاک را از بین می‌برند و ضررشان بسیار زیاد است. به همین دلیل، از دو سال گذشته استفاده از این ادوات را ممنوع اعلام کرده و مدیران استان‌ها را مکلف کرده‌ایم به اراضی‌ای که از این ادوات مخالف کشاورزی حفاظتی استفاده می‌کنند، خدماتی ارائه ندهند و یارانه‌ها و نهاده‌ها را اهرمی برای ترویج خاک‌ورزی حفاظتی قرار دهیم. 

او ادامه داد: با همین میزان بارندگی و به شرط اجرای این اقدامات، این ظرفیت در کشور وجود دارد که کل نیاز گندم را فقط از دیمزار‌ها بدون نیاز به آب تولید کنیم.

چالش قیمت نهاده‌ها، کود‌های شیمیایی و خطوط اعتباری بانک کشاورزی

مجید آنجفی  در ادامه به تاثیرات سیاست های ارزی بر کشاورزان پرداخت و گفت: با تغییرات سیاست‌های ارزی و برداشته شدن ارز ترجیحی کود، افزایش قیمت چندبرابری به کشاورز تحمیل شد. البته در قیمت خرید تضمینی گندم، تمام هزینه‌ها بر اساس قیمت‌های آزاد محاسبه شد و به همین دلیل هنگام اعلام قیمت گندم هیچ اعتراضی وجود نداشت. با این حال، نقصی در مصرف کود‌های شیمیایی در کشور داریم؛ چرا که در دهه‌های گذشته یارانه صرفاً به ۳ نوع کود پایه اختصاص یافته، در حالی که بیش از ۴ هزار عنوان کودی غیریارانه‌ای در کشور داریم.

او ادامه داد: ما دستورالعمل جدیدی تدوین کرده‌ایم تا کود‌های آلی و زیستی با هزینه‌های بسیار کمتر به بذر و فرآیند داشت محصول اضافه شوند. همچنین برای حل مشکل نقدینگی کشاورزان در خرید بذر و سایر نهادها، تلاش کرده‌ایم خط اعتباری ویژه‌ای از طریق بانک کشاورزی برقرار کنیم و کشت قراردادی را با همکاری صنایع گسترش دهیم.

گسترش «کشت قراردادی»، صندوق حمایت از دیمزار‌ها و افق تولید تا پایان برنامه هفتم

معاون زراعت وزارت جهاد کشاورزی گفت: مشابه الگویی که در چغندرقند اجرا می‌شود (کشاورز از روز اول با کارخانه قرارداد می‌بندد، بذر، کود، خدمات کارشناسی و نقدینگی دریافت می‌کند و هنگام تحویل محصول تسویه‌حساب انجام می‌شود)، این روند را برای دانه‌های روغنی (با همکاری صنایع روغن‌کشی) نیز پیگیری می‌کنیم تا مشکل نقدینگی دیم‌کاران حل شود.

آنجفی افزود: در زمینه خسارات احتمالی، «صندوق حمایت از توسعه کشت در دیمزارها» فعالیت خوبی داشته و با همکاری بنیاد برکت بیش از ۸ هزار دستگاه ادوات کشاورزی حفاظتی توزیع کرده است. همچنین بیمه محصولات کشاورزی به‌ویژه بیمه اجباری مزارع گندم دیم به موقع به خسارات رسیدگی می‌کند.

وی گفت: در حال حاضر حدود ۱۰ درصد از کل محصولات زراعی کشور از دیمزار‌ها تأمین می‌شود (چون بسیاری از محصولات مانند ذرت یا چغندرقند آب‌بر هستند و در دیم قابل کشت نیستند)، اما در گندم وضعیت ما تقریباً ۵۰-۵۰ است و برنامه داریم سهم تولید گندم دیم را به ۶۰ درصد برسانیم. همچنین در زمینه دانه‌های روغنی دیم (مانند دانه‌های روغنی جدیدی که جواب بسیار خوبی داده‌اند)، برنامه داریم سطح زیر کشت را به حدود ۴۰ هزار هکتار برسانیم و تولید دانه‌های روغنی در دیمزار‌ها را از ۳۵۰ هزار تن در یک افق ۵ ساله به ۶۰۰ هزار تن برسانیم که این امر منوط به تأمین پایدار اعتبارات و الزامات طرح خواهد بود.