وابستگی به واردات نهاده؛ پاشنه آشیل صنایع دام و طیور
عضو هیئت علمی دانشگاه و پژوهشگر حوزه دام وابستگی بیش از ۷۶ درصدی تامین خوراک دام به واردات نهادهها را پاشنه آشیل صنعت دامپروری ایران دانست و بر ضرورت کاهش این وابستگی تاکید کرد.
به گزارش گروه کشاورزی، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صدا و سیما، دکتر احسان محجوبی، پژوهشگر حوزه دام با بیان اینکه میزان بالای وابستگی صنعت دامپروری کشور به نهادههای وارداتی یک دغدغه دائمی است، اظهار داشت: بیش از ۷۶ درصد خوراک مصرفی دام در کشور از محل واردات تأمین میشود و کوچکترین اختلالی در واردات ذرت و سویا میتواند مستقیماً تولید و بهرهوری گلههای دامپروری را تحت تأثیر قرار دهد.
عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان با اشاره به مصرف سالانه حدود ۲۱ میلیون تن خوراک دام در کشور گفت: کمتر از ۶ درصد دانه سویای مورد نیاز برای تولید کنجاله در کارخانههای کشور از محل تولید داخلی تأمین میشود و این مسئله نشان میدهد که در کوتاهمدت امکان حذف وابستگی به واردات سویا وجود ندارد.
این پژوهشگر با تأکید بر ضرورت تنوعبخشی به منابع خوراک دام تصریح کرد: جایگزینی نهادههای وارداتی امکانپذیر است، اما نمیتوان بدون فراهم کردن زیرساخت تولید داخلی و شناخت ارزش تغذیهای جایگزینها، صرفاً بر حذف ذرت و سویا تأکید کرد.
بهرهوری آب؛ چالش مغفول در دامپروری ایران
محجوبی با اشاره به فشار منابع آبی کشور و ضرورت اصلاح الگوی تولید علوفه گفت: بر اساس یک مطالعه انجامشده در قم، میزان آب مصرفشده در بخش تولید علوفه به ازای هر کیلوگرم شیر حدود ۲۴۲۰ لیتر برآورد شده، در حالی که متوسط جهانی مورد اشاره در این مطالعه حدود هزار لیتر است و در برخی مطالعات انجامشده در گاوداریهای آلمان، میزان مصرف آب به ازای هر کیلوگرم شیر حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ لیتر گزارش شده است.
به گفته وی، بخش مهمی از ردپای آب صنعت دامپروری ایران به آب مصرفی در تولید محصولات کشاورزی و علوفه بازمیگردد؛ بنابراین برای کاهش مصرف آب در زنجیره تولید شیر، اصلاح الگوی کشت و افزایش بهرهوری آب در بخش کشاورزی باید در اولویت قرار گیرد.
سورگوم؛ جایگزینی کمآببر برای بخشی از ذرت علوفهای
این پژوهشگر با معرفی سورگوم بهعنوان یکی از گزینههای قابل بررسی برای کاهش وابستگی به ذرت علوفهای اظهار کرد: سورگوم از جمله گیاهان علوفهای کمآببر است که میتواند حدود ۳۰ درصد مصرف آب کمتری نسبت به ذرت داشته باشد.
وی با اشاره به نتایج مطالعات خود در آمریکا و ایران گفت: برخی ارقام اصلاحشده سورگوم، بهویژه ارقام دارای رگبرگ قهوهای، ظرفیت رقابت با ذرت را دارند؛ البته جایگزینی کامل سیلاژ ذرت با سورگوم امکانپذیر نیست و باید این محصول در قالب جیره متوازن و متناسب با شرایط تغذیهای دام مورد استفاده قرار گیرد.
محجوبی خواستار ورود جدی بخش تحقیقات کشاورزی و اصلاح نباتات به توسعه ارقام مناسب سورگوم شد و تأکید کرد که وزارت جهاد کشاورزی میتواند در اجرای آزمایشهای مزرعهای و توسعه کشت این محصول پیشگام باشد.
ضرورت تغییر رویکرد از درمان به پیشگیری در دامپزشکی
محجوبی یکی دیگر از چالشهای مهم صنعت دامپروری را مصرف بیرویه آنتیبیوتیکها دانست و گفت: تجربه کشورهایی مانند هلند نشان میدهد که با تغییر سیاستهای دامپزشکی و محدود کردن مصرف پیشگیرانه آنتیبیوتیکها میتوان مصرف این داروها را به میزان قابل توجهی کاهش داد.
وی با اشاره به تجربه هلند افزود: پس از اعمال محدودیتها و تغییر پروتکلهای درمانی در این کشور، مصرف آنتیبیوتیک در بخش گاو شیری حدود ۴۷ درصد کاهش یافت، بدون آنکه افت عمدهای در شاخصهای سلامت پستان در سطح ملی گزارش شود.
این پژوهشگر همچنین به نتایج یک مطالعه در دامداریهای اطراف تهران اشاره کرد که بر اساس آن، در ۱۷.۲ درصد نمونههای شیر بررسیشده، بقایای آنتیبیوتیک وجود داشته است.
وی تأکید کرد: لازم است سازمان دامپزشکی با تدوین و ابلاغ پروتکلهای علمی و نظارت بر اجرای آنها، بهویژه در دوره خشکی گاوها، مصرف منطقی آنتیبیوتیکها و کنترل مقاومت میکروبی را جدیتر دنبال کند.
حذف زودهنگام دامهای مولد؛ فرسایش سرمایه صنعت دامپروری
محجوبی با اشاره به افزایش قیمت تلیسههای جایگزین و هزینههای بالای پرورش دام گفت: حذف زودهنگام گاوهای مولد به دلایلی مانند لنگ زدن، ورم پستان و ناباروری، یکی از عوامل فرسایش سرمایه دامی کشور است.
وی افزود: پرورش تلیسه جایگزین، فرآیندی زمانبر و پرهزینه است و دامدار باید حدود دو سال برای رسیدن دام به مرحله تولید شیر هزینه کند؛ بنابراین هرگونه کوتاهی در تغذیه، بهداشت و پرورش تلیسهها، در آینده هزینههای سنگینی به واحد دامپروری تحمیل خواهد کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه بر ضرورت توجه ویژه به تغذیه و مدیریت تلیسهها تأکید کرد و گفت: همانطور که برای آموزش و پرورش فرزندان سرمایهگذاری میکنیم، باید برای پرورش دامهای جایگزین نیز از همان ابتدا برنامهریزی و سرمایهگذاری کنیم. نتایج برخی گاوداریهای کشور نشان داده است که با اصلاح مدیریت پرورش، میتوان میانگین تولید شیر گاوهای شکم اول را از حدود ۳۲ کیلوگرم به ۳۸ تا ۳۹ کیلوگرم افزایش داد.
تنش گرمایی و ضعف زیرساختهای خنکسازی
وی با اشاره به آثار تغییرات اقلیمی بر تولید شیر گفت: تنش گرمایی یکی از محدودیتهای جدی گاوداریهای صنعتی ایران است و متأسفانه برخی واحدها هنوز زیرساختهای ضروری برای مقابله با این پدیده را فراهم نکردهاند.
محجوبی با استناد به یک مطالعه در ۴۲ گاوداری کشور اظهار کرد: ۱۷ گاوداری از واحدهای بررسیشده فاقد تجهیزات تهویه هوا بودهاند؛ این در حالی است که در کشورهای پیشرو، تأمین سیستمهای خنککننده، بهویژه در محوطه انتظار شیردوشی، از اولویتهای سرمایهگذاری برای کاهش تنش گرمایی دام محسوب میشود.
وی همچنین بر ضرورت تأمین فضای کافی آبخوری تأکید کرد و گفت: در شرایط تنش گرمایی، دسترسی مناسب دام به آب اهمیت حیاتی دارد و باید استانداردهای فضای آبخوری در طراحی و مدیریت گاوداریها رعایت شود.
ترکیب تولید بالا، مصرف آب کمتر و سلامتمحوری
این پژوهشگر در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه کشورهای پیشرو در صنعت دامپروری بر ضرورت بهرهگیری از تجربههای جهانی متناسب با شرایط اقلیمی و اقتصادی ایران تأکید و پیشنهاداتی به شرح زیر ارائه کرد:
- ثبت اجباری اطلاعات تولید، باروری، تلفات و دلایل حذف دام در یک پایگاه ملی انجام شود.
- سامانه ملی پایش کارایی خوراک و میزان تبدیل نهاده به شیر طراحی شود.
- شاخصهای باروری و صفات اقتصادی در ارزیابی ژنتیکی دامها جایگاه جدیتری پیدا کنند.
- مصرف آب و خوراک در گاوداریها بهصورت مستمر اندازهگیری و ثبت شود.
- کشت سورگوم و سایر علوفههای کمآببر توسعه یابد.
- پروتکلهای علمی مصرف آنتیبیوتیک و مدیریت دوره خشکی دام تدوین و اجرا شود.
- برنامه ملی کاهش ردپای آب و افزایش بهرهوری خوراک در صنعت دامپروری تدوین شود.
محجوبی در جمعبندی سخنان خود خاطرنشان کرد: الگوی توسعه دامپروری کشورهای دیگر را نمیتوان بهطور کامل در ایران پیاده کرد چراکه کشور ما به یک الگوی ترکیبی مبتنی بر تولید بالا، مصرف آب کمتر و سلامتمحوری نیاز دارد.
وی افزود: گلوگاه اصلی صنعت گاوداری ایران صرفاً ژنتیک نیست؛ بلکه تنش گرمایی، هزینه و وابستگی نهادههای وارداتی، بهرهوری آب و مدیریت منابع از چالشهای مهم این صنعت هستند.
این پژوهشگر در پایان تأکید کرد: معیار موفقیت گاوداریها نباید صرفاً میزان تولید شیر باشد؛ بلکه باید سودآوری و میزان مصرف منابع به ازای هر کیلوگرم مواد جامد شیر نیز مورد توجه قرار گیرد؛ چراکه در شرایط اقتصادی و اقلیمی ایران، تولید بیشتر لزوماً به معنای سود بیشتر نیست.
جامع ترین پایگاه اطلاعاتی، دانش، دوره های آموزشی و مشاوره با متخصصان و مشاوران بخش کشاورزی در کشور