کمبود اعتبار؛ چالش اصلی جهش تولید در دیمزار‌های کشور
معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با اعلام کشت ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار هکتار از اراضی دیم کشور در سال زراعی جاری گفت: با وجود دستاورد‌های طرح جهش تولید در دیمزارها، تأمین نشدن اعتبارات مورد نیاز، اجرای کامل برنامه‌های افزایش بهره‌وری را با محدودیت مواجه کرده است.
به گزارش گروه کشاورزی و محیط زیست خبرگزاری صداوسیما، مجید آنجفی در برنامه میز اقتصاد شبکه خبر با اشاره به برآورد ۳ هزار میلیارد تومانی اعتبار مورد نیاز طرح در سال گذشته افزود: از این میزان، کمتر از ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار تأمین شده است؛ در حالی که اجرای برنامه‌ها به فعالیت حدود ۳ هزار کارشناس در سراسر کشور نیاز دارد.
وی با بیان اینکه طرح جهش تولید در دیمزارها از سال زراعی ۱۴۰۰-۱۳۹۹ با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و ستاد اجرایی فرمان امام آغاز شد، گفت: در ادامه و با تدوین برنامه پنج‌ساله دوم، عنوان طرح به «پایداری تولید در دیمزارها» تغییر کرد تا ضمن افزایش بهره‌وری، تولید محصولات کشاورزی در برابر نوسانات اقلیمی نیز پایداری بیشتری داشته باشد.
آنجفی ارزش تولیدات حاصل از اجرای این طرح در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ را حدود ۴۵۷ میلیون دلار اعلام کرد و افزود: در سال گذشته حدود ۵۰۰ هزار تن علوفه در دیمزار‌های کشور تولید شد؛ تولید این میزان علوفه در اراضی آبی به حدود ۳۵۰ میلیون مترمکعب آب نیاز داشت.
معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به توزیع حدود ۸ هزار دستگاه ماشین‌آلات و ادوات کشاورزی حفاظتی در قالب این طرح گفت: در سال زراعی جاری، سطح کشت کاملینا در مقایسه با سال گذشته دو برابر شده و برنامه‌ریزی شده است در سال پنجم اجرای طرح، تولید دانه‌های روغنی در دیمزارها به حدود ۶۰۰ هزار تن برسد.
وی با تأکید بر ضرورت توسعه کشاورزی حفاظتی، تناوب زراعی و استفاده از ارقام متناسب با شرایط اقلیمی افزود: در حال حاضر حدود ۱۹۷ رقم گندم در کشور کشت می‌شود تا برای هر پهنه و اقلیم، رقم مناسب مورد استفاده قرار گیرد. همچنین توسعه محصولات علوفه‌ای، حبوبات، دانه‌های روغنی و گیاهان دارویی در دستور کار است.
جلو افتادن زمان کشت برای کاهش خسارت‌های اقلیمی
آنجفی وسعت اراضی دیم در برنامه کشت کشور را حدود ۴ میلیون و ۶۰۰ هزار هکتار اعلام کرد و گفت: عملیات کشت در سال زراعی جاری با توجه به هشدار‌های هواشناسی درباره پدیده ال‌نینو، با سرعت بیشتری آغاز شده و میزان کشت انجام‌شده تاکنون حدود ۳۵ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است.
وی تأکید کرد: با آموزش و اقدامات ترویجی، تاریخ کاشت جلو افتاده است تا محصولات از خسارت‌های احتمالی ناشی از شرایط اقلیمی در امان بمانند.
معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی همچنین از برنامه تبدیل آیش زرد به آیش سبز خبر داد و گفت: در این رویکرد، به جای رها کردن زمین بدون کشت، با استفاده از تناوب و تنوع محصولات، ضمن بهره‌برداری بهتر از ظرفیت اراضی، از فرسایش خاک جلوگیری و حاصلخیزی آن تقویت می‌شود.
عقب‌ماندگی عملکرد گندم دیم از هدف‌گذاری اولیه
در ادامه این برنامه، حجت ورمزیاری، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، با اشاره به وجود حدود ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار هکتار اراضی دیم در کشور گفت: با وجود اجرای طرح جهش تولید در دیمزارها از سال ۱۳۹۹، متوسط عملکرد گندم دیم کشور همچنان حدود یک تن در هکتار است؛ در حالی که در برنامه اولیه، افزایش عملکرد به یک‌ونیم تن در هکتار هدف‌گذاری شده بود.
وی با بیان اینکه در برخی مناطق کشور عملکرد گندم دیم به چهار تن در هکتار نیز می‌رسد، افزود: ظرفیت افزایش تولید در دیمزارها بسیار بیشتر از وضعیت فعلی است، اما تحقق این ظرفیت به استفاده مؤثر از دانش فنی، نیروی انسانی متخصص و طراحی الگوی اجرایی مناسب نیاز دارد.
ورمزیاری با انتقاد از محدودیت منابع مالی و نیروی انسانی در اجرای طرح پیشنهاد کرد به جای توزیع پراکنده اعتبارات، الگو‌های پایلوت و دانش‌بنیان با مشارکت فارغ‌التحصیلان کشاورزی و دانشگاه‌ها اجرا شود و حمایت‌های مالی بر اساس میزان افزایش بهره‌وری و عملکرد تولیدکنندگان و مجریان طرح استمرار یابد.
ضرورت استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و اصلاح روش‌های کشاورزی
منوچهر گرجی، استاد دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی دانشگاه تهران نیز با تأکید بر ظرفیت بالای تولید در دیمزار‌های کشور گفت: خاک یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده در تولید محصولات دیم است و مشکلاتی مانند ایجاد لایه سخت در عمق خاک، مانع نفوذ مناسب آب و توسعه ریشه گیاه می‌شود.
وی استفاده از دستگاه‌های زیرشکن برای رفع لایه‌های سخت خاک، انتخاب بذر مناسب، رعایت تناوب زراعی و حذف آیش را از جمله راهکار‌های افزایش تولید در دیمزارها دانست و افزود: با اصلاح این عوامل می‌توان عملکرد محصولات دیم را به میزان قابل توجهی افزایش داد.
گرجی همچنین با اشاره به آموزش حدود هزار و ۲۰۰ ساعت کارشناسان وزارت جهاد کشاورزی و کشاورزان مناطق دیم‌خیز از سوی دانشگاه تهران، بر ضرورت گسترش همکاری دانشگاه‌ها و مراکز علمی با وزارت جهاد کشاورزی تأکید کرد.
همکاری ستاد اجرایی برای تداوم طرح
عظیم رجایی، نماینده ستاد اجرایی فرمان امام در طرح جهش تولید در دیمزارها نیز با اشاره به نقش حمایتی این ستاد گفت: تأمین بخشی از منابع مالی مورد نیاز و پشتیبانی از اجرای طرح‌های فنی و تحقیقاتی از جمله مسئولیت‌های ستاد در این برنامه بوده است.
وی با تأکید بر ادامه همکاری ستاد در مرحله جدید طرح افزود: برای تحقق جهش واقعی تولید باید علاوه بر توسعه فناوری‌های تولید و محصول، آموزش کشاورزان و تأمین منابع مالی پایدار نیز مورد توجه قرار گیرد.
در این برنامه تلویزیونی، درباره استفاده از ظرفیت اراضی منابع طبیعی نیز بحث و تبادل نظر شد. آنجفی با تأکید بر محدودیت‌های قانونی و ملاحظات زیست‌محیطی، هرگونه توسعه کشت در این اراضی را منوط به مجوز‌های قانونی و رعایت ضوابط حفاظت از منابع طبیعی دانست. ورمزیاری نیز با اشاره به ظرفیت قرارداد‌های بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی، بر ضرورت استفاده ضابطه‌مند از این ظرفیت تأکید کرد.
آنجفی در پایان با تأکید بر اینکه آینده کشاورزی کشور باید بر حفظ منابع آب و خاک استوار باشد، گفت: دیمزارها ظرفیت مهمی برای تأمین محصولات اساسی کشور دارند و با بهره‌گیری از دانش دانشگاه‌ها، فناوری‌های نوین و مشارکت همه بخش‌ها می‌توان بهره‌وری و پایداری تولید در این اراضی را افزایش داد.
جامع ترین پایگاه اطلاعاتی، دانش، دوره های آموزشی و مشاوره با متخصصان و مشاوران بخش کشاورزی در کشور