بررسی روند فعلی تأمین نهادههای کشاورزی و کالاهای اساسی
معاون برنامه ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی با بیان اینکه مشکلی در تامین کودهای شیمیایی مورد نیاز کشاورزان نداریم، تصریح کرد: علاوه بر تولید داخلی کود اوره، واردات کودهای پتاسه و فسفاته از طریق بنادر شمالی انجام میشود.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، اکبر فتحی، معاون امور برنامهریزی و اقتصادی وزیر جهاد کشاورزی با حضور در برنامه میز اقتصاد شبکه خبر، به تشریح روند تأمین نهادههای کشاورزی و کالاهای اساسی پرداخت و اعلام کرد؛ با توجه به تجربیات قبلی و برنامه ریزی های انجام شده، تامین انواع نهاده های کشاورزی به ویژه سم، بذر و کود شیمیایی به موقع صورت گرفت و در مواردی مانند تامین کود ازته، بیشتر از سال های گذشته کود در اختیار استان ها گذاشته شد.
مشروح گفتوگوهای برنامه میز اقتصاد عصر یکشنبه ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ شبکه خبر:
سؤال: لطفا یک توضیح کلی در مورد وضعیت تولید در بخش کشاورزی و اتفاقاتی که در یکی دو ماه گذشته افتاد، بفرمائید.
فتحی: تابآوری بخش کشاورزی به جهت این که بیشتر وابسته به تولید داخل است، خیلی بالاست و این موضوع ارتباط موثری با وسعت و جغرافیای کشورمان دارد. بطوری که در مواردی واحدهای کوچک ما که گاهی به عنوان یک مشکل برای بخش کشاورزی معرفی میشود، با رعایت الزامات مربوط به پدافند غیرعامل به شکل موفقی به تاب آوری بخش تولید کمک کردند. به ویژه واحدهایی که در سطح روستاها و جوامع عشایری مستقر هستند، کمک میکنند که این تابآوری بخش کشاورزی بالاتر برود. از سوی دیگر اگرچه در مواردی همه معطوف میشویم به واردات و میگوییم که در بنادر فعالیتها چقدر است یا این ثبت سفارش به کجا رسید، اما این در حالی است که ۸۵ درصد حتی تا ۹۰ درصد پروتئین مورد نیاز و نیاز پروتئین کشور در داخل تأمین میشود.
عمده تولید نیز در همین واحدهای کوچک انجام میشود و اینها دست به دست هم میدهند که تابآوری بخش کشاورزی بسیار بالاتر از آن باشد که ما تصورش را داریم. شاید برای جنگ رمضان برخی پیشبینی میکردند که در برخی کالاها با کمبود مواجه باشیم، ولی با توجه به اقداماتی که در گذشته صورت گرفته بود و با توجه به اتکای ما به تولید داخل و زحماتی که کشاورزان عزیز ما در اقصی نقاط کشور میکشند، دیدیم که به فراوانی کالاهای مورد نیاز در دسترس مردم بودند و در هیچ کالایی در هیچ نقطه از کشور با کمبود مواجه نبودیم.
علت آن برمیگشت به همین اتکا به تولید داخل، حتی وقتی بحث اقتصاد مقاومتی مطرح میشود این موضوع در بخش کشاورزی بیشتر از بخشهای دیگر جستوجو میشود. از همین رو با نامگذاری سال به عنوان اقتصاد مقاومتی در سایه امنیت و وحدت ملی، الزامات مربوط به بخش کشاورزی را تهیه و طراحی کردیم و الان به صورت مستند در اختیار استانها قرار میگیرد. از گذشته هم این کار را انجام داده بودیم که استانها بیشتر روی تولید داخل اتکا داشته باشند. الزام اقتصاد مقاومتی؛ این است که ما متکی به تولید داخل باشیم، هرچند نگاهی هم به بیرون داریم که درونزا و برونگرا باشد. حتی میتوانیم، یک سری محصولاتی هم تولید کنیم که در حوزه صادرات هم حرفی برای گفتن داشته باشد. ما درست است که روز اول یک بخشنامهای برای محدودیت صادرات صادر کردیم، اما آن بخشنامه حدوداً دو تا سه ساعته بود و بعد صادرات ما هم روند عادی خود را پیدا میکرد.
سؤال: درحال حاضر وضعیت تامین نهادههایی مانند کود، سم و بذر چگونه است؟
فتحی: بخش کشاورزی نیازمند این است که نهادههای تولید آن تأمین شود؛ عمده آن همین کود، سم و بذر است که نهادههای اصلی تولید را تشکیل میدهند، طبیعتاً باید فراهم باشد و در اختیار کشاورز قرار بگیرد که او بتواند تولید خود را انجام دهد. خوشبختانه پیشبینیهای لازم برای این امر هم صورت گرفته بود؛ از گذشته، مثل سالهای قبل و عادی. منتها اتفاقی که افتاد و شاید کمی بیشتر کمک کرد و کود ازته مورد نیاز بیشتر از سالهای دیگر تأمین شد؛ این بود که در سالهای دیگر عمدتاً ذخایر در مراکز استانها جمع میشد، اما برای این که الزامات پدافند غیرعامل را رعایت کنیم، این برش شهرستانی و دهستانی داده شد که مراکز عرضه برود در سطح روستاها. یعنی اگر قرار است انبار شود، در انبار خود کشاورز این کار صورت بگیرد؛ بنابراین کشاورزان از نظر دسترسی به این کود و سایر نهادهها بهتر از سالهای دیگر این را لمس کردند و به موقع در اختیارشان بود که بتوانند استفاده کنند. مخصوصاً در حوزه غلات در مناطق نیمهگرمسیری و سردسیری که بیشتر در فصل داشت هستیم و باید مبارزه با علفهای هرز، آفات و بیماریها صورت بگیرد و تغذیه مناسبی صورت بگیرد و در این مقطع از سال خوشبختانه این نهاده در اختیار خود کشاورز هست که بتواند از این شرایط به وجود آمده در زمینه اقلیم و بارندگی مناسبی که وجود دارد استفاده کند و تغذیه مناسبی را برای نبات خود داشته باشد.
سؤال: در مورد کود و سم؛ چه درصدی از آن وارداتی است؟
فتحی: ما در حوزه کود ازته که بیشتر مورد مصرف این فصل از سال است، عمدتاً نیاز ما از پتروشیمیهای داخل تأمین میشود و خوشبختانه نسبت به سنوات قبل، بنا به ملاحظات و شرایطی که ایجاد شده بود، بهتر از سالهای گذشته تأمین شد. در حوزه سم هم ما تولید داخل را داریم، منتها قسمتی از سم خود را برای رقابتی شدن موضوع و برای این که کشاورز اختیار انتخاب را داشته باشد، به صورت وارداتی تامین میشود البته چیزی حدود ۳۰ درصد. اما در مورد کودهای پتاسه و فسفاته، عمدتاً وارد کننده هستیم، منتها واردات ما بیشتر از بنادر شمالی و از کشورهایی مثل بلاروس و روسیه تأمین میشود که جریان تأمین، جریان عادی خود را دارد.
سؤال: در زمینه قیمت چطور؟ الان کشاورزان دچار مشکل نیستند؟
فتحی: با توجه به قانون بودجه سال جاری که افزایش قیمتی را برای برخی از محصولات و نهادههای تولید متصور بود، این افزایش قیمت لحاظ شده و از سوی دیگر هم نهادههای تولید یک افزایش قیمتی دارند و محصول نهایی هم یک افزایش قیمتی دارد. یعنی اگر ما برای محصول نهایی یا مشمول قیمتگذاری و خرید تضمینی، باید خودمان قیمتها را تعیین میکردیم، این افزایش قیمت نهاده را در نظر میگرفتیم و بر مبنای آن قیمت تعیین میکردیم. یا اینکه در بستر عرضه و تقاضا قیمت محصول مشخص میشود. طبیعتاً آن نهادهای که با قیمت بالا تأمین میشود، اثر خود را روی محصول نهایی میبیند و کشاورز به قیمت مناسب میفروشد.
سؤال: افزایش قیمت در حد متعارف هر ساله با توجه به این که از قبل تعیین میشود، بحثی نیست، اما آیا روی افزایش قیمتهای عجیب و غریب نظارت دارید؟
فتحی: در کل فرایند توزیع، هم همکاران ما و هم اتاق اصناف به اضافه همکاران مربوط به حوزه صنعت و معدن و همچنین خود سازمان تعزیرات در کل این مراحل، نظارت لازم و بازدیدهای میدانی را دارند که اگر کسی خواست تخلف و سوءاستفادهای کند، طبیعتاً اقدام تعزیری لازم را با او انجام میدهند.
خوشبختانه این را عمده مردم در سطح و کف بازار مشاهده کردند که در زمان جنگ رمضان با همراهی که تولیدکنندگان، توزیعکنندگان، تأمین کنندگان و اصناف داشتند، ما کمترین نوسان قیمت را داشتیم، یعنی یک همراهی کاملاً جدی با نظام دولتی خود بخش خصوصی داشت و این را رعایت میکرد، اگر هم بعد از جنگ یک سری افزایش قیمتهایی را شاهد هستیم که ناگزیر است به جهت تغییر سال و هزینههایی که مترتب بر تولید است. اینها بیشتر افزایش قیمت و گرانشدن کالاست، نه گرانفروشی. طبیعتاً گرانفروشی هم در جای خود بعضی جاها اتفاق میافتد؛ اما با آن فرایندی که عرض کردم؛ برای آن هم اقدامات قانونی لازم اعمال میشود.
سؤال: آقای اسداللهنژاد وضعیت تولید در بخش مرغ الان چگونه است و آیا در روزهای گذشته افزایش قیمتی هم داشتیم؟
حبیب اسداللهنژاد؛ مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی: بعد از حذف ارز ترجیحی و اصلاح نظام یارانهای و افزایش قیمت تمام شده و به تبع آن، قیمت فروش، ما شاهد کاهش سرانه مصرف در سطح بازار بودیم، به گونهای که از دی ماه به بعد ما شاهد تدریجی حجم تولید و سرانه مصرف بودیم، به گونهای که در اسفند ماه عدد تولید مرغ در سطح کشور از ۱۷۳ میلیون قطعهای که ما در آذر ماه داشتیم، به ۱۰۶ میلیون قطعه رسید که با همان ۱۰۶ میلیون قطعه هم نیاز بازار در روزهای گذشته تأمین شده و ما کمبودی در بحث تأمین مرغ مورد نیاز کشور نداشتیم. در فروردین ماه این عدد باز پایینتر آمده و متأسفانه به ۹۶ میلیون قطعه رسیده که دلایل متعددی دارد.
سؤال: دلایل آن را بگویید..
اسداللهنژاد: قبل از آن آماری میخواهم بدهم و خوب است که دستگاههای نظارتی و دولتی به این آمار توجه داشته باشند که مد نظر قرار دهند برای این که ما امنیت غذایی، تولید و اشتغال در سطح کشور در بحث مرغ دچار چالش نشویم. ما در کشور ۱۹ هزار و ۸۴۷ واحد مرغداری داریم، تا قبل از حذف ارز ترجیحی، هزار و ۱۸۳ واحد مرغداری ما غیرفعال بودند، متأسفانه در حال حاضر تعداد واحدهای مرغداری ما که غیرفعال هستند، به ۷ هزار و ۳۹۰ واحد رسیده، یعنی یک سوم کل واحدهای مرغداری ما در پنج ماه گذشته اصلاً تولید نداشتند؛ یعنی شش هزار و ۱۳۶ واحد مرغداری علاوه بر آن هزار و ۱۸۳ واحد مرغداری، از چرخه تولید خارج شدند. در فروردین سال ۱۴۰۵ به نسبت مدت مشابه سال گذشته، ما ۳۶ درصد کاهش جوجهریزی داشتیم که از این مقدار ۳۳ میلیون قطعه مربوط به واحدهای مرغداری کمتر از ۳۵ هزار قطعه، ۱۳ میلیون قطعه مربوط به واحدهای مرغداری بین ۳۵ تا ۶۰ هزار قطعه و ۸ میلیون قطعه مربوط به واحدهای مرغداری بالای ۶۰ هزار قطعه است که پیام واضح و روشن آن این است که بیشترین آسیب ناشی از حذف ارز ترجیحی متوجه واحدهای مرغداری خرد شده و پیام دوم اینکه واحدهای خرد نیاز به حمایت جدی و اساسی برای حفظ تولید و اشتغال و تأمین امنیت غذایی کشور دارند و اگر چاره اندیشی و تدبیر نشود در صورتی که تقاضای کاهش یافته برگردد به جای اولش و ما برسیم به همان سرانه مصرف ۳۲ کیلو به ازای هر فرد ایرانی که قبلا حذف ارز ترجیحی بوده اگر اینها برنگردند به چرخه تولید ما دچار چالش و بحران جدی خواهیم شد.
بعد از اینکه ارز ترجیحی حذف شد متأسفانه هزینههای تولید مخصوصا در بخش نهادهها ۵ برابر شده و واحدهای مرغداری به علت نداشتن سرمایه در گردش مالی، نه اینکه نخواهند تولید بکنند نتوانستند تولید بکنند.
مورد بعدی این هست که یک سری از واحدهای مرغداری هستند که از زمان استقرار ارز ترجیحی جوجه ریزی انجام دادند و مرغ خودشان را هم به نرخ ارز ترجیحی و به نرخ مصوب حالا با. ۵ تا ۱۰ درصد وارد بازار کردند و متأسفانه سهمیه هایشان به علت اینکه در بازارگاه سهمیهای نبوده و سوخته و نزدیک به ۵۰ همت (۵۰ هزار میلیارد تومان) و معادل همان چیزی که دولت در قالب کیف پول اعتباری. چون خیلی تبلیغش را کرد مرغداران طلبکار هستند و با وجود همه پیگیریهایی که ما کردیم به نتیجه نرسیدیم. حتی ۸۱ هزار تن را آقای دکتر خودشان هم در جریان هستند که ۴ ماه پیش زمانی که ارز ترجیحی وجود داشته مرغداران پولش را پرداخت کردند ولی با وجود گذشت ۴ ماه هنوز این قضیه اتفاق نیفتاده و علتش را هم مخالفت سازمان برنامه و بودجه مطرح میکنند. این به هر حال بدهیها قانونا، شرعا، عرفا دیون دولت است و اکثر واحدهایی هم که از چرخه تولید خارج شدند همینهایی هستند که از دولت طلبکار هستند و سرمایههای آنها که حاصل سالها تلاش و زحمت بوده در گرو تصمیمات دولت است.
سؤال: ما پاسخش را از آقای فتحی میگیریم ...
فتحی: اشاره شد به آزاد شدن نرخ ارز. این نرخ ارز وقتی که آزاد میشود طبیعتا یک سری برکاتی دارد. این را اینجا عرض بکنم خدمت مردم شریف کشورمان که اگر این نرخ ارز آزاد نمیشد طبیعتا ما در جنگ رمضان به مشکل برمی خوردیم در تأمین ارز مورد نیاز ترجیحی. این هم لطف و عنایت خدا بود و جسارتی که دولت داشت و به موقع آزاد شد. منتهی یک سری تبعاتی هم داشته است.
سؤال: تأمین سرمایه در گردش هم به هر حال یکی از مواردی بود که باید انجام میشد.
فتحی: بله، ابتدای امر آزاد شدن ما یک سری پیش بینیهایی کرده بودیم که چه اتفاقی خواهد افتاد. یعنی همین مواردی که آقای اسدالله نژاد میفرمایند دقیقا همینها را با خودشان جمع بندی کرده بودیم با خود تشکلها و تولید کنندگان جمع شده بودیم و گفته بودیم که مثلا آقا این طرحی که دارد اجرا میشود این تبعات را خواهد داشت و باید پیش بینیهای لازم برای این امر صورت بگیرد. همین سرمایه در گردشی که فرمودند واقعیت این است که دولت هم زیاد دنبال این بود که برای این مسئله چاره سازی بکند و در قالب طرح نویدپوی بانک کشاورزی که یک روش جدید تأمین مالی غیر از روشهای سنتی است یکی از اقداماتی بود که دولت انجام داد و در کارگروه موضوع ماده ۱۳ امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم این را دقیقا آورده بود و همین الان هم نزدیک به ۵۰ همت در قالب همین طرح کارسازی شده منتهی این مرغداریهای کوچک ما که به آن اشاره فرمودند و یک چیزی حول و حوش نزدیک به ۶ هزار واحد مرغداری کوچک داشتیم که کمتر از ۱۵ هزار قطعه هر کدام از اینها جوجه ریزی داشتند طبیعتا اینها نمیتوانند از روشهای جدید تأمین مالی استفاده بکنند.
سؤال: چاره چیست که آنها هم باشند در چرخه؟
فتحی: برای این هم باید یک چاره اندیشی میشد که یا از روشهای سنتی تأمین مالی باید استفاده میکردیم که تسهیلات نقدی در اختیارشان قرار میدادیم. سرمایه بانک کشاروزی که را قرار بود افزایش بدهیم ۵۰ همت را که لحظات آخر موکول شد به اعتبارات سال جدید پیگیرش هستیم که این سرمایه بانک افزایش پیدا بکند و در صورت افزایش ۵۰ همتی سرمایه بانک کشاورزی نزدیک به ۱۶۰ همت از این طریق تسهیلات میدهد که قسمتی از آن به صورت تسهیلات سنتی و نقدی خواهد بود.
سؤال: افزایش سرمایه انک کشاورزی اگر نشود؟
فتحی: افزایش سرمایه را دیگر نهایی کردیم که از محل اعتبارات سال جاری ان شاءالله این افزایش سرمایه صورت پذرید. چون مصوبات لازم را از مراجع ذی ربط گرفته و به اضافه اینکه ما برای اینکه بتوانیم این واحدهای کوچک را فعال بکنیم به خود شرکتهای دولتی اعم از جهاد استقلال و شرکت پشتیبانی امور دام یک مأموریتی را وزیر جهاد کشاورزی دادند مبنی بر اینکه تولید قراردادی بکنند. یعنی بیایند سرمایه در گردش اینها را تأمین بکنند و نهادههای اینها را تأمین بکنند و بعد از ۴۵ روز که این واحد مرغ را پرورش داد و کالا میخواهد بیاید بازار این کالایش را به قیمت بازار از آن بخرد.
سؤال: اجرا و شروع شده این طرح؟
فتحی: الان دارد اجرا میشود. خوشبختانه هم جهاد استقلال، هم شرکت پشتیبانی بخشی از این را پوشش داده است.
یک مطلب دیگر اینکه وقتی گفته میشود که جوجه ریزی کاهش پیدا کرده؛ این از محسنات آزادسازی نرخ ارز است که در واقع یک واقعی سازی آمار دارد صورت میگیرد. اینکه ما بگوییم ۱۷۰ میلیون قطعه؛ این قسمتش جای سؤال است که شاید با ۱۲۰ میلیونی که الان داریم برنامه ریزی میکنیم برای اردیبهشت ماه که ۱۲۰ میلیون را محقق بکنیم بتوانیم مدیریت بکنیم میزان عرضه و تقاضایمان را. این یکی از محسنات اتفاقا اجرای طرح بوده است.
سؤال: الان وضعیت گندم چگونه است؟
فتحی: خوشبختانه ما یک سال با بارندگی خوب را شاهد هستیم. سطح سبز مزارعمان نشان میدهد که ما یک خرید خوبی را ان شاءالله شاهد خواهیم بود و یک تولید خوبی را در حوزه گندم شاهد خواهیم بود. پیش بینی معاونت تخصصی زراعت این است که ما یک چیزی حول و حوش ۱۳ و نیم میلیون تن تولید داشته باشیم و از این میزان، نزدیک به ۱۰ میلیون تن را خرید داخلی داشته باشیم که این در واقع قدرت تاب آوری مثل حوزه گندم را خیلی میتواند ببرد بالا و طبیعتا میزان وارداتمان را هم کاهش میدهد. به اضافه اینکه آن ارز مورد نیاز برای واردات گندم با همان نرخ سابق، نرخ ارز ترجیحی سر جای خودش است. همکاران ما در شرکت بازرگانی دولتی مقدمات این کار را فراهم کردند که آن میزان وارداتی که برای ذخایرمان لازم است و برای اختلاط گندم لازم است آن را هم دارند کارسازی میکنند که انجام بدهند.
سؤال: آقای علی رضوانی زاده دبیر فراکسیون کشاورزی ایران (مهمان ارتباط تلفنی برنامه) وضعیت تولید و واردات گندم را چطور میبینید؟ این بحث ارز ترجیحی که آقای فتحی میگویند از قبل بوده و چیزی نبوده که دوباره بخواهد برگردد، چگونه است؟
رضوانی زاده: در رابطه با بحث گندم و یارانه یا که حدود ۷۰۰ همت پیش بینی شده ۵۰۴ همت آن برای تولید گندم هست. پیشنهادی که بخش خصوصی قبل از سال داشتند قبل از شروع زمستان سال گذشته این بود که در راستای مشارکت حداکثری مردم بخش خصوصی موضوع کشاورزی قراردادی گندم عملیاتی بشود. یعنی کارخانجات آرد هم خرید تضمینی گندم را انجام بدهند و دولت آن مسئولیت تضمین گری بازار و تضمین بازار را انجام دهد. این بنگاهداری در واقع به بخش خصوصی واگذار میشود که در راستای اصل ۴۴ هست. امروز میبینیم شعار سالی که رهبری اعلام کردند بحث امنیت غذایی با مشارکت مردم مصداق عملی آن همین کشاورزی قراردادی است و در واقع میتواند گره گشای این موضوعات باشد. من میخواهم در واقع این طور عرض کنم که با توجه به برآورد بیش از ۱۳ میلیون تنی که آقای دکتر فتحی هم الان فرمودند بیش از ۱۳ و نیم میلیون تن تولید داخل، ما اگر ۱۰ میلیون تن خرید مصرف در واقع یارانهای نان یارانهای را داشته باشیم چیزی حدود ۴۹۰ همت فقط برای این موضوع نیاز هست یعنی این میزان یارانهای که اختصاص پیدا کرده صرف همین میشود و چیزی نمیماند برای واردات. به هر صورت این مشکل الان وجود دارد که ما بلاتکلیف هستیم در صنف صنعت هنوز صنف و صنعت کشور یک ماه از سال گذشته نمیداند که در واقع آردی را که باید بدهد به صنف صنعت بدهد یا ندهد. انتظار این است که این بحث صنف و صنعت خیلی سریع و شفاف باشد.
سؤال: من پاسخ این موضوع شما را از آقای فتحی بپرسم..
فتحی: اینکه میفرمایند که صنف و صنعت بلاتکلیف است ببینید به مصوبه قبلی خدشهای وارد نیست و دولت همان مصوبه قبلی خودش را دارد و میخواهد حمایت بکند. طبیعتا مادامی که مصوبه مخالفی نیامده همان مصوبه قبلی که سال گذشته با چه نرخی گندم به آنها تحویل داده شده و با چه نرخی اینها محصول نهایی شان را فروختند طبیعتا سر جای خودش است. پس بلاتکلیفی وجود ندارد؛ بنابراین مثل سالهای قبل عمل میکنیم مگر اینکه یک مصوبه جدیدی بیاید که تا به حال یک همچنین چیزی نبوده است؛ بنابراین صنف و صنعتیها خودشان هم میتوانند همراه با شرکت بازرگانی دولتی که خرید تضمینی میکنند اینها هم میتوانند در بخش خصوصی که تمایل دارند وارد بشوند و برخی همین حالا هم وارد شدند و در استانهای جنوبی که برداشت شروع شده بخشی از صنف و صنعتیها وارد شدند و خرید گندم را هم دارند انجام میدهند.
جامع ترین پایگاه اطلاعاتی، دانش، دوره های آموزشی و مشاوره با متخصصان و مشاوران بخش کشاورزی در کشور