ضرورت افزایش بهره وری به جای توسعه سطحی در کشاورزی

کارشناس اقتصاد کشاورزی، با اشاره به قرارگرفتن گیلان در رتبه بیستم سطح زیر کشت محصولات زراعی کشور گفت: این جایگاه نشان می‌دهد مسیر آینده کشاورزی گیلان نه «توسعه سطح» بلکه «توسعه عمودی و بهره‌وری» است.

به گزارش گروه کشاورزی، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صداوسیما، حمید خوش‌سیرت با استناد به آمار سطح زیرکشت محصولات زراعی کشور در سال‌های زراعی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ اظهار کرد: سطح زیرکشت کشور از حدود ۱۲.۲ میلیون هکتار به حدود ۱۳.۲ میلیون هکتار رسیده است که در این رتبه‌بندی، خوزستان با بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار هکتار در رتبه نخست قرار دارد و پس از آن آذربایجان شرقی، کردستان، فارس و کرمانشاه قرار گرفته‌اند. در مقابل، یزد، البرز و قم کمترین سطح را دارند و گیلان پس از قزوین در رتبه بیستم ایستاده است.

این کارشناس اقتصاد کشاورزی افزود: بر اساس جدیدترین آمار وزارت جهاد کشاورزی برای سال زراعی ۱۴۰۲ ـ ۱۴۰۳، کل سطح کاشت زراعت گیلان ۲۸۳ هزار و ۸۷۱ هکتار شامل ۲۴۱ هزار و ۷۷۴ هکتار آبی و ۴۲ هزار و ۹۷ هکتار دیم بوده است.

خوش‌سیرت دلیل اصلی این جایگاه را کوچکی مساحت استان دانست و تصریح کرد: گیلان با ۱۴ هزار و ۴۲ کیلومتر مربع تنها ۰.۹ درصد مساحت کشور را دارد و چهارمین استان کوچک کشور پس از البرز، قم و تهران محسوب می‌شود. با این حال حدود ۳۰.۵ درصد وسعت استان کاربری کشاورزی دارد و از این نظر گیلان رتبه چهارم کشور را در اختیار دارد؛ به عبارتی فشرده‌ترین استفاده از زمین برای کشاورزی در گیلان انجام می‌شود.

او ادامه داد: مجموع اراضی زراعی و باغی استان حدود ۴۲۰ تا ۴۳۴ هزار هکتار شامل ۳۱۴ هزار هکتار زراعی و ۱۲۰ هزار هکتار باغی برآورد می‌شود.

خوش‌سیرت با تأکید بر این‌که اهمیت گیلان در تولید است نه در سطح، گفت: ۲۹ درصد اشتغال و ۵۰ درصد اقتصاد استان به کشاورزی وابسته است و حدود ۳۰۰ هزار بهره‌بردار سالانه ۳ تا ۳.۶ میلیون تن انواع محصولات زراعی، باغی، دامی، شیلاتی و جنگلی تولید می‌کنند؛ در خشکسالی ۳ میلیون تن و در ترسالی ۳.۵ میلیون تن.

به گفته او، گیلان قابلیت کشت بیش از ۷۰ نوع محصول را دارد که ۲۰ نوع آن به‌صورت تجاری کشت می‌شود و استان در تولید ۲۰ محصول رتبه اول تا پنجم کشور را دارد. ۳۵ تا ۴۰ درصد برنج کشور، غذای حدود ۲۰ میلیون نفر ایرانی، از شالیزار‌های گیلان تأمین می‌شود.

این کارشناس اقتصاد کشاورزی خاطرنشان کرد: در گیلان با مساحت کم و قابلیت زیاد مواجه هستیم و راه افزایش تولید، افزایش سطح زیرکشت نیست، افزایش عملکرد در واحد سطح است.

قطب نخست کشور در ۹ محصول راهبردی

او با اشاره به جایگاه تولیدی گیلان تصریح کرد: گیلان در تولید برگ سبز چای و چای خشک، فندق، پیله ابریشم و نخ ابریشم، صید و صیادی و خاویار، گل‌گاوزبان، بلوبری، مرغ اجداد گوشتی و مرغ بومی، چوب صنوبر و صنوبرکاری و تعداد پروانه بهره‌برداری واحد‌های فرآوری، رتبه اول کشور را دارد.

خوش‌سیرت افزود: این استان در تولید برنج، بادام‌زمینی، کیوی با ۲۲۰ هزار تن تولید، آبزی‌پروری و مرغ مادر گوشتی رتبه دوم و در تولید زیتون، جوجه یک‌روزه و جوجه‌کشی و گوشت مرغ رتبه سوم کشور را به خود اختصاص داده است. در مرکبات و مرغ گوشتی رتبه پنجم، عسل رتبه ششم و گوشت قرمز و شیر رتبه دوازدهم در اختیار گیلان است.

او گفت: ۲۳۸ هزار هکتار شالیزار معادل ۵۲ درصد اراضی کشاورزی استان سالانه یک میلیون و ۱۰۰ هزار تن شلتوک معادل ۷۵۰ هزار تن برنج سفید تولید می‌کند. بیش از ۲۵ هزار هکتار باغ چای با ۵۵ هزار چایکار، سالانه بیش از ۹۴ هزار تن برگ سبز تحویل ۱۳۳ کارخانه فعال می‌دهد. ۲۰ هزار و ۳۴۸ هکتار باغ فندق، ۷ هزار و ۸۰۰ هکتار باغ کیوی با ارزش ۱۸۷ هزار میلیارد ریال، ۹ هزار و ۶۳۴ هکتار باغ زیتون در رودبار و ۶۹ هزار و ۸۹۸ تن آبزی‌پروری، تنها بخشی از ظرفیت استان است.

ضرورت بازنگری برای حفظ جایگاه

این کارشناس اقتصاد کشاورزی معتقد است ظرفیت کشاورزی گیلان نیازمند بازنگری جدی است و اظهار کرد: افزایش میانگین عملکرد برنج از ۴ تن به ۶ تا ۸ تن در هکتار، رساندن سهم فرآوری از ۶۲ درصد فعلی به پوشش کامل، جلوگیری از خرد شدن اراضی و تغییر کاربری و ویلاسازی، مدیریت تنش آبی پیشِ‌روی ۳۱۳ روستا، توسعه مکانیزاسیون و حمایت از صادرات ۴۰ محصول صادراتی استان، محور‌های این بازنگری است.

خوش‌سیرت در پایان تأکید کرد: بی‌تردید توسعه کشاورزی صرفاً به افزایش سطح زیرکشت محدود نمی‌شود، اما تناقض رتبه بیستم در سطح با رتبه‌های اول و دوم در تولید، این پرسش مهم را پیشِ‌روی مدیران قرار می‌دهد که چرا استانی با چنین استعدادی، هنوز نتوانسته متناسب با ظرفیت خود از بهره‌وری، صنایع تبدیلی و ارزش افزوده بهره ببرد؛ موضوعی که شایسته بررسی کارشناسی و توجه جدی مسئولان است.