هدررفت ۲۳ درصدی برنج در کشور به علت ضعف زنجیره ارزش

معاون پژوهشی مؤسسه تحقیقات برنج کشور با اعلام اینکه بیش از ۲۳ درصد تولید برنج کشور به ضایعات کیفی و برنج شکسته تبدیل می‌شود، گفت: اصلاح زنجیره تولید و فرآوری، نوسازی صنایع شالیکوبی، توسعه صنایع تبدیلی و بهره‌برداری از ظرفیت محصولات جانبی مانند سبوس، می‌تواند ضمن کاهش هدررفت منابع، ارزش افزوده صنعت برنج را به‌طور قابل توجهی افزایش دهد.

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، کبری تجددی‌طلب در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار گروه کشاورزی و روستا، با بیان اینکه بخش قابل توجهی از اتلاف منابع در زنجیره تولید برنج پیش از عرضه محصول به بازار رخ می‌دهد، گفت: استفاده از بذر‌های نامناسب و خودمصرفی، مدیریت زراعی ناکافی، برداشت غیراصولی، تولید شلتوک آسیب‌دیده، خشک‌کردن نامناسب با خشک‌کن‌های سنتی فاقد کنترل دما، طراحی و تنظیم نامناسب خطوط فرآوری و نبود دستگاه‌های مدرن بوجار و درجه‌بندی، از مهم‌ترین عوامل ایجاد ضایعات کیفی در برنج کشور است.

وی با اشاره به نیاز سالانه کشور به حدود سه میلیون تن برنج، افزود: در حال حاضر حدود ۷۳ درصد این نیاز از محل تولید داخلی تأمین می‌شود، اما سال گذشته حدود یک میلیون و ۲۴۰ هزار تن برنج به ارزش بیش از یک میلیارد و ۳۱۰ میلیون دلار وارد کشور شد؛ در حالی که با بهبود مدیریت تولید، فرآوری مناسب و توسعه ارقام جدید کیفی و پرمحصول، می‌توان بخشی از این وابستگی را کاهش داد.

معاون پژوهشی مؤسسه تحقیقات برنج کشور همچنین به ظرفیت مغفول‌مانده محصولات جانبی این صنعت اشاره کرد و گفت: سبوس برنج یکی از ارزشمندترین فرآورده‌های حاصل از تبدیل شلتوک به برنج سفید است که قابلیت تولید روغن‌های خوراکی، دارویی و سایر محصولات با ارزش افزوده بالا را دارد، اما به دلیل ضعف در زنجیره تأمین و برخی تخلفات در فرآوری، این ظرفیت اقتصادی به‌طور کامل مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

تجددی طلب افزود: سبوس برنج در بسیاری از موارد بدون فرآوری به بازار عرضه می‌شود، در حالی که به دلیل فسادپذیری بالا و شرایط نامناسب نگهداری در مناطق مرطوب شمال کشور، باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن فرآوری شود. همچنین، بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۲۳۱۷۶، سبوس فرآوری‌نشده برای مصرف مستقیم انسان مجاز نیست و تنها پس از فرآوری و بسته‌بندی استاندارد قابلیت عرضه خواهد داشت.

وی با اشاره به برخی تخلفات در فرآوری سبوس افزود: آسیاب کردن پوسته و اختلاط عمدی آن با سبوس در برخی کارخانه‌های برنج‌کوبی، علاوه بر کاهش ارزش غذایی این محصول برای خوراک دام و طیور، موجب افت کیفیت ماده اولیه صنایع روغن‌کشی، کاهش راندمان استخراج روغن و افزایش هزینه‌های تولید می‌شود.

معاون پژوهشی مؤسسه تحقیقات برنج کشور با رد فرضیه کمبود فناوری در این حوزه، گفت: تجهیزات کارخانه‌های روغن‌کشی کشور با اصلاحات محدود در ابتدای خطوط تولید، توان فرآوری سبوس برنج را دارند، اما دسترسی محدود به سبوس خالص، پراکندگی جغرافیایی واحد‌های شالیکوبی و هزینه بالای حمل‌ونقل، تجمیع و انتقال این ماده اولیه را غیراقتصادی کرده است.

وی نوسازی و اصلاح ساختار کارخانه‌های برنج‌کوبی را اقدامی ضروری، اما ناکافی دانست و افزود: تجمیع واحد‌های سنتی و تبدیل آنها به کارخانه‌های مدرن، آموزش مستمر کشاورزان در مراحل کاشت، داشت و برداشت، ارتقای دانش فنی مدیران و اپراتور‌های شالیکوبی و حمایت از ایجاد و توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی در قطب‌های تولید، از مهم‌ترین راهکار‌های جلوگیری از تداوم هدررفت ثروت ملی در این بخش است.

تجددی‌طلب گفت: با سیاست‌گذاری یکپارچه در مدیریت زنجیره تأمین، نظارت بر اجرای استاندارد‌های تولید و حمایت از توسعه صنایع تکمیلی، می‌توان ضمن کاهش ضایعات، محصولات با ارزش افزوده بیشتر تولید کرد، بهره‌وری صنعت برنج را افزایش داد و از خروج ارز برای واردات این محصول کم کرد.